• Anasayfa
  • MUFTAV DERGİSİ
  • Ocak 2013
  • XX. Yüzyılın Ortalarında Türkiye'de Öncü Bir Kamu Vergi Denetçisi ve Öncü Bir Muhasebe Düşünürü: Rasim Saydar (1901-1966)*

ANASAYFA

XX. Yüzyılın Ortalarında Türkiye'de Öncü Bir Kamu Vergi Denetçisi ve Öncü Bir Muhasebe Düşünürü: Rasim Saydar (1901-1966)*

 

Özet

Cumhuriyet’in ilanından (1923) sonra Ticaret Kanunu’nun yenilenmesi ve çağdaş vergicilik anlayışına uygun vergi kanunlarının yürürlüğe konulması sonucunda, muhasebe kayıtlarından ve mali tablolardaki karlar üzerinden beyan usulüyle vergi alınması, muhasebe ve denetimde çok şeyi değiştirmeye başlamıştır. Kamu vergi denetçiliğinde önce Muamele ve Kazanç Vergileri’nin denetimi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. İşte bu denetim örgütlerinin birinin başına, o zamana kadar muhasebe öğretmenliği yapan Rasim Saydar’ın geçtiği görülmektedir. Rasim Saydar 1941-1956 yılları arasında kamu vergi denetçiliği görevini önce Kazanç Vergisi Hesap Mütehassıslığı’nda vergi denetimi yöneticisi olarak, sonra da Hesap Uzmanları Kurulu’nun kuruluşunda görev alarak sürdürmüştür. Bu arada 1949 Vergi Reformu hazırlıklarında görev almıştır. Bu dönemde yüksek öğretim kurumlarında muhasebe öğretim üyeliğini devam ettiren Rasim Saydar, öncü niteliği taşıyan ilk kitabını, Envanter ve Bilanço adlı eserini yayınlamıştır.

1950 yılı sonrası işletmelerin muhasebe ihtiyacı iki değişkenin etkisi ile gelişmeye başlamıştır. Bunlardan birisi 1949 Vergi Reformu ile vergiciliğin ağır bastığı bir muhasebe anlayışının egemen olmasıdır. Öteki de,  izlenmeye başlanan serbest iktisat politikalarının etkisiyle büyük sanayi kuruluşlarının kurulmaya başlanması ile  ülkenin işletme ihtiyacına dönük muhasebe anlayışının yavaş yavaş gündeme gelmesidir. Hem kamu vergi denetçiliği görevinde bulunan ve hem de muhasebe öğretim görevliliğini sürdüren Rasim Saydar, bu değişiklikleri zamanında fark eden ilk muhasebe düşünürüdür. 1950’li yıllarda Bilanço Analizi, Sanayi Muhasebesi, Şirketler Muhasebesi gibi konuları içeren eserleri peşpeşine yayınlaması bu görüşü teyit etmektedir. İşletme yönetiminin ihtiyaç duyduğu bu konuları yapıtlarına alan Rasim Saydar bir yandan da Ticari ve Mali Bilanço adlı eseri ile  Türk vergiciliğinin ve değişen iktisadi koşulların gündeme taşıdığı  muhasebede değerleme konusunu çok yönlü olarak ele almış ve işlemiştir. Onun bu eseri uzun yıllar Türk muhasebe düşünüşünü etkilemiştir.

Zamanının değişen koşullarını iyi takip eden ve değerlendiren Rasim Saydar’ın Türk muhasebe düşüncesinin gelişimine katkılarının hemen hemen tamamı öncülük niteliğindedir. Bu nedenle Rasim Saydar’ın çabalarının, XX. yüzyılın ikinci yarısında Türk muhasebe düşüncesinin hızlı gelişimine katkısı büyüktür.

* Bu araştırma, 17-19 Temmuz 2012 tarihlerinde İngiltere'de yapılan 13. Dünya Muhasebe Tarihçileri Kongresi'nde sunulmuştur.

 

Yazının devamı için tıklayınız.