ANASAYFA

Türkiye'de Muhasebe Mesleğinin Gelişmesi ve İlk Meslek Örgütlenmesi: Türkiye Muhasebe Uzmanları Derneği

 

Özet

Türk muhasebe mesleğinin doğuşu, Osmanlı’nın klasik döneminde devlet muhasebesi çerçevesinde oluşmuştur. Çünkü özel kesim kuruluşları hem küçük ve hem de az sayıda idi. Tanzimat (1839) sonrası Kanunname-i Ticaret ile büyük değişim başlamış ve 1877-78 Türk - Rus savaşından sonra 1879-1885 yılları arasında kırılma noktası oluşturacak nitelikte değişimler peşpeşine yaşanmaya başlamıştır. Önce çift yanlı kayıt yöntemine geçilmiş, daha sonra Heyet-i Teftişiye kurularak modern mali denetim Türkiye’ye getirilmiş, Hamidiye Ticaret Mektebi özel kesime eleman yetiştirmek üzere kurulmuştur. Hem eğitim programları ile okullarda ve hem de yapılan yayımlarda çift yanlı kayıt yönteminin yaygınlaşmasına çalışılmıştır. Bu dönem çift yanlı kayıt yöntemine geçiş dönemi olarak dikkati çekmektedir.

Cumhuriyet ile birlikte, muhasebe mesleğinin gelişimine zemin hazırlayan yeni bir dönem başlamıştır. 1926-1930 yılları arasında, yüz yılı etkileyen kırılma noktasını oluşturacak yasal düzenlemeler yapılmıştır. Bu dönemde en önemli gelişme, üç vergi yasasının  (Kazanç Vergisi Yasası (1926), Muamele Vergisi Yasası (1927)  ve İstihlak Vergi ve Resimleri Yasası (1930)) kabulü ile gerçekleştirilmiştir. Bu yasalar ile vergiler, beyan usulü ile alınmaya başlanmıştır. Bu durum hem çift yanlı kayıt yöntemine dayalı muhasebe uygulamalarını önemli duruma getirmiş ve hem de beyannamelerin denetim ihtiyacını, yani muhasebe denetimini gündeme getirmiştir. 1930-1940 yılları arası bu çerçevede, vergi ağırlıklı muhasebe uygulamaları, vergi denetimi, muhasebeci yetiştirme eğitimi ve işletmecilik anlayışını gündeme getiren iktisadi devlet teşekküllerinin oluşumu ile yaşanmıştır. 1930’lu yılların sonuna gelindiğinde işletme ağırlıklı muhasebe mesleğinin büyük kentlerde oluşmaya başladığı gözlenmiştir.

Muhasebe mesleğinin gelişmeye başlaması üzerine, devlet iki kez muhasebe mesleğini yasal düzene kavuşturma çabası içine girmişse de bu iki çabadan da bir sonuç alınamamıştır.  Bunun üzerine muhasebeci, akademisyen ve devlet denetleme organlarının üst düzey yöneticilerinden bir grup bir araya gelerek 1942 yılında Türkiye Eksper Muhasipler ve İşletme Organizatörleri Birliği adı ile bir dernek kurmuşlardır. Derneğin adı bugün Türkiye Muhasebe Uzmanları Derneği’dir. Uluslararası birçok mesleki kuruluşa üye olan dernek, 2006 yılında 17. Dünya Muhasebeciler Kongresi’ni TÜRMOB ile birlikte, İstanbul’da organize etmiştir.

Yazının devamı için tıklayınız.